تفسیر سوره مریم

تقسیر سوره مریم آیه ۵۸ | جلسه ۲۵

از خدایا می‌خواهیم کمک کند اهل قرآن شویم؛ یعنی موفق به خواندن، فکر کردن و عمل به آن شویم تا فردای قیامت در مقابل پیامبر اکرم و ائمۀ اطهار علیهم‌السلام روسفید باشیم

فیلم جلسه
صوت جلسه

متن تفسیر

 بسم اﷲ الرحمن الرحیم

 

تفسیر سوره مریم |  آیه ۵۸ | یکشنبه ۱۳۹۹/۰۴/۲۲ | جلسه ۲۵

 

 

 

أُولئِكَ الَّذينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ مِنْ ذُرِّيَّةِ آدَمَ وَ مِمَّنْ حَمَلْنا مَعَ نُوحٍ وَ مِنْ ذُرِّيَّةِ إِبْراهيمَ وَ إِسْرائيلَ وَ مِمَّنْ هَدَيْنا وَ اجْتَبَيْنا إِذا تُتْلى‏ عَلَيْهِمْ آياتُ الرَّحْمنِ خَرُّوا سُجَّداً وَ بُكِيًّا (۵۸)

آنان پیامبرانی بودند که خداوند نعمت به آنها بخشید؛ از نسل آدم و از کسانی که با نوح سوار کشتی کردیم و از نسل ابراهیم و یعقوب و از کسانی که هدایت کردیم و برگزیدیم. هنگامی که آیات خدای رحمان بر آنها خوانده می‌شد، سجده‌کنان و گریان به خاک می‌افتادند.

«أُولئِكَ الَّذينَ» آنان کسانی بودند که «أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ» خداوند به آنها نعمت بخشید «مِنَ النَّبِيِّينَ» پیامبرانی «مِنْ ذُرِّيَّةِ آدَمَ» از نسل آدم «وَ مِمَّنْ حَمَلْنا» و از کسانی که سوارِ کشتی کردیم «مَعَ نُوحٍ» با نوح «وَ مِنْ ذُرِّيَّةِ إِبْراهيمَ» و از نسل ابراهیم «وَ إِسْرائيلَ» و یعقوب «وَ مِمَّنْ هَدَيْنا» و از کسانی که هدایت کردیم «وَ اجْتَبَيْنا» و برگزیدیم «إِذا تُتْلىٰ عَلَيْهِمْ» هنگامی که بر آنان خوانده می‌شد «آياتُ الرَّحْمنِ» آیات خداوند رحمان «خَرُّوا» به خاک می‌افتادند «سُجَّداً وَ بُكِيًّا» سجده‌کنان و گریان.

أُولئِكَ الَّذينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِم؛ پس از اینکه خدای تعالی در آیات قبل از بعضی پیامبران نام برد؛ از جمله حضرت ابراهیم، اسحاق، یعقوب، موسی، هارون، اسماعیل صادق‌الوعد و ادریس، اکنون می‌فرماید: این‌ها کسانی هستند که خداوند نعمت‌های مخصوصی به آنان عطا فرمود.

مِنَ النَّبِيِّين مِنْ ذُرِّيَّةِ آدَمَ وَ مِمَّنْ حَمَلْنا مَعَ نُوح…؛ آنان از گروه پیامبران بودند؛ از نسل جناب آدم؛ از نسل کسانی که با حضرت نوح در کشتی نشستند و از فرزندان ابراهیم و یعقوب.

وَ مِمَّنْ هَدَيْنا وَ اجْتَبَيْنا؛ از کسانی بودند که آنها را هدایت و انتخاب کردیم.

إِذا تُتْلى‏ عَلَيْهِمْ آياتُ الرَّحْمنِ خَرُّوا سُجَّداً وَ بُكِيًّا؛ نعمتی که نصیبشان شد این بود که وقتی آیات خداوند رحمان برایشان تلاوت می‌شد، به خاک می‌‌افتادند، در حالی که سجده‌کنان و گریان بودند.

ما هم که هرروز در نماز به خدای تعالی عرض می‌کنیم «اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقيمَ ۞ صِراطَ الَّذينَ‏ أَنْعَمْتَ‏ عَلَيْهِم» یعنی ما را به راه راست هدایت کن؛ راه کسانی که به آنان نعمت بخشیدی، در واقع همین نعمتی که به پیامبرانش عنایت فرمود، از او می‌خواهیم.

از عبارت «أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِم» فهمیده می‌شود که هر بشری به هر درجه‌ای برسد، از عنایت پروردگار و نعمت اوست.

 

هدایت شدگان

با توجه به اینکه فرمود «مِمَّنْ هَدَيْنا» دربارۀ کسانی که هدایت شدند در سورۀ انعام می‌فرماید:

﴿الَّذينَ‏ آمَنُوا وَ لَمْ‏ يَلْبِسُوا إيمانَهُمْ‏ بِظُلْمٍ‏ أُولئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَ هُمْ مُهْتَدُون﴾[1]

«آنان که ایمان آوردند و ایمان خود را به ظلم آلوده نکردند، ایمنی (از عذاب) فقط برای آنهاست و آنان هدایت شدگان‌اند.»

«لَهُمُ الْأَمْن» یعنی امنیت دارند و خدای تعالی آنها را از خطراتی گذرانده است. این امنیت مخصوص کسانی است که ایمان خود را به ظلم آلوده نکردند.

اولین مصداق ظلم شرک به خدا و مصداق دیگرِ آن، انجام گناهانی است که در قرآن کریم و در روایات از آنها نهی شده، به‌عنوانِ گناه کبیره شناخته می‌شوند.

در سورۀ  نساء می‌خوانیم:

﴿وَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذينَ‏ أَنْعَمَ‏ اللَّهُ‏ عَلَيْهِمْ‏ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحينَ وَ حَسُنَ أُولئِكَ رَفيقا﴾[2]

«آنان كه خدا و پيامبر را اطاعت كنند، همنشينِ كسانى خواهند بود كه خداوند به آنها نعمت بخشيده؛ از پيامبران و راستگويان و شهيدان و شايستگان، و آنان رفيقانى نيكو هستند.»

«صدّیقین» کسانی که بسیار راستگویند و خدای تعالی صدقشان را تأیید کرده. سردستۀ آنان رسول خدا، امیرالمؤمنین، فاطمۀ زهرا و فرزندان معصوم ایشان تا امام زمان صلوات اللّه علیهم اجمعین هستند.

بنابراین هرکس ایمان آورد و از خدا و رسولش اطاعت کند، در آخرت همنشین این بزرگواران است و از نعمت‌هایی که خدا ارزانی‌شان کرده، بهره‌مند می‌شود.

تفسیر صافی دربارۀ این آیه می‌‌نویسد:

«خدای تعالی به این پیامبران انواع نعمت‌های دینی و دنیایی عطا فرمود. آنان از دریّۀ آدم و از کسانی بودند که با حضرت نوح سوار کشتی شدند و از نسل جناب ابراهیم و اسرائیل بودند و از جملۀ آنها موسی و هارون و زکریا و یحیی و عیسی علیهم‌السلام بودند و این دلالت می‌کند بر اینکه فرزندان دختر هم ذریه حساب می‌شوند.»[3]

هارون‌الرشید به حضرت موسی بن جعفر علیهماالسلام گفت: چرا شما خود را به على كه پدر شماست منسوب نمی‌کنید و به پيامبر كه جدّ شماست منتسب مى‌‏كنيد؟

حضرت فرمود: خداوند عيسى مسيح را به‌واسطۀ مادرش مريم كه دوشيزه بود و شوهرى نديده و دست هيچ بشرى به دامانش نرسيده بود، به خليل خود ابراهيم منسوب و منتسب داشته، آنجا كه فرمود:

﴿وَ مِنْ ذُرِّيَّتِهِ داوُدَ وَ سُلَيْمانَ وَ أَيُّوبَ وَ يُوسُفَ وَ مُوسى‏ وَ هارُونَ وَ كَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ۞ وَ زَكَرِيَّا وَ يَحْيى‏ وَ عِيسى‏ وَ إِلْياسَ كُلٌّ مِنَ الصَّالِحِين﴾[4]

«و از فرزندان او (ابراهیم) داود و سليمان و ایوب و يوسف و موسى و هارون را هدایت کردیم و نيكوكاران را چنين پاداش مى‏دهيم، و زكريا و يحيى و عيسى و إلياس را هدایت کردیم كه همه از صالحان بودند.»

خداوند عیسی را فقط به‌واسطۀ مادرش به خليل خود ابراهيم منسوب داشت، همچنان كه داود و سليمان و ایوب و موسى و هارون را به‌واسطۀ پدران و مادران آن حضرات به خليل خود منتسب داشته.[5]

تفسیر صافی به مناسبت «إِذا تُتْلى‏ عَلَيْهِمْ آياتُ الرَّحْمنِ خَرُّوا سُجَّداً وَ بُكِيًّا» از رسول خدا صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله روایت کرده:

«اتلوا القرآن و ابكوا فان لم تبكوا فتباكوا»[6]

«قرآن را بخوانید و گریه کنید. اگر گریه نمی‌کنید، تباکی کنید (حال گریه بگیرید).

تفسیر المیزان در این باره می‌نویسد:

«احتمال هم دارد كه به خاك افتادن براى سجده با حالت گريه، كنايه از كمال خضوع و خشوع باشد؛ زيرا سجده تجسم كمال خضوع، و گريه نشانۀ كمال خشوع است. بنابراين جا دارد مقصود از آيات و تلاوت آن، يادآورى هر چيزى باشد كه شأنى از شؤون خداى تعالى را حكايت مى‏كند.»[7]

ما و قرآن

آیا ما هم می‌توانیم در شمار افرادی که در این آیه نام برده شده، قرار بگیریم؟

بی‌شک بله. وقتی دائم از خدا می‌خواهیم ما را به راه کسانی هدایت کند که به آنان نعمت بخشیده، نعمتی که در این آیه می‌فرماید، خضوع و خشوع هنگام تلاوت قرآن و خواندن و شنیدن تفسیر آن است که از خدا می‌خواهیم به ما عنایت فرماید.

لکن باید تفسیر قرآن را هم با دقت بخوانیم و هنگام تلاوت قرآن حواسمان را جمع کنیم. همچنین در مواجهه با آیاتی که دربارۀ مؤمنان و نیکان است، از خدا بخواهیم ما را جزء آنان قرار دهد و هنگام تلاوت آیاتی که راجع به مشرکان و گناهکاران است، بخواهیم ما را از آنان دور کند.

از مصادیق «خَرُّوا سُجَّداً وَ بُكِيًّا» تدبّر و تفکر در آیات قرآن است.خضوع و خشوع در برابر قرآن یعنی در آیات آن فکر کند و مصادیق آن را بشناسد. این هم منوط به آن است که انسان تا حدودی صرف و نحو عربی را بیاموزد و بتواند معانی ظاهری آیات را تشخیص دهد.

اعجاز قرآن به‌گونه‌ای است که در عین حال که کسی نمی‌تواند مانند آن را بیاورد، چنان بیانِ ساده و روانی دارد که هرکس مختصری صرف و نحو بداند، ظاهرِ آن را می‌فهمد.

حیف است عمرمان بگذرد و از این خرمن بزرگ پروردگار خوشه‌ای نچینیم و استفاده‌ای نکنیم!

از خدایا می‌خواهیم کمک کند اهل قرآن شویم؛ یعنی موفق به خواندن، فکر کردن و عمل به آن شویم تا فردای قیامت در مقابل پیامبر اکرم و ائمۀ اطهار علیهم‌السلام روسفید باشیم.

احترام به قرآن فقط مراقبت به اینکه بر زمین نیفتد و جای پاک باشد نیست. این مهم است، امّا مهم‌تر، تلاوت و تدبّر و عمل به آن است.

﴿أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ‏ الْقُرْآنَ أَمْ عَلى‏ قُلُوبٍ أَقْفالُها﴾[8]

«آیا در قرآن نمی‌اندیشند یا بر دل‌هایشان قفل‌هاست؟»

[1] ـ انعام، ۸۲.

[2] ـ نساء، ۶۹.

[3] ـ تفسیر صافی، ۳، ۲۸۶.

[4] ـ شعرا، ۸۴ و ۸۵.

[5] ـ تحف‌العقول، ۴۰۵.

[6] ـ تفسیر صافی، ۳، ۲۸۶.

[7] ـ تفسیر المیزان، ۱۴، ۷۷.

[8] ـ محمّد، ۲۴.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
ضبط پیام صوتی

زمان هر پیام صوتی 5 دقیقه است